Karbonmonoksit (CO) renksiz, kokusuz, tatsız ve zehirli bir gazdır; oksijenin yetersiz olduğu ortamlarda yanma sonucu ortaya çıkar ve oluşan duman, iç mekânda birikerek onu soluyan insanları ve hayvanları zehirleyebilir.
Kombi, soba, şofben gibi yaygın maruziyet kaynağı olan yakıtla çalışan ısıtıcılar ve cihazların yanlış kurulması ya da bakım eksikliği; kapalı alanda çalışan motorlu araçlar ve jeneratörler; tıkanmış veya hatalı tasarlanmış bacalar CO oluşma riskini artırarak zehirlenmelere yol açabilir. Kapalı ortamlarda kömür veya odun yakmak, mangal yapmak, küçük ve havasız yerlerde kamp ocağı ya da gaz lambası kullanmak da tehlikelidir. Yangın ve patlamalardan çıkan duman da CO içerir ve hızla zehirlenmeye yol açabilir.
Kış aylarında soba ve kombi kullanımı özellikle rüzgârlı havalarda (lodos) baca çekişinin tersine dönmesi ve dumanın geri tepmesi gibi nedenlerle, ülkemizde her yıl çok sayıda zehirlenme ve can kaybı görülmektedir.
Karbonmonoksit (CO) renksiz ve kokusuz olduğundan fark edilmeden solunur; akciğerlerden kana geçtiğinde oksijenin taşınmasını engeller ve vücudu hızla oksijensiz bırakır. Bu durum önce baş ağrısı, baş dönmesi, halsizlik gibi belirtilerle başlar; maruz kalma sürerse kısa sürede bilinç kaybı, koma ve ölüm gelişebilir.
CO zehirlenmesi erken fark edilirse geri döndürülebilir, ancak geç kalınırsa beyin ve kalpte kalıcı hasar bırakabilir. Hassas gruplar olumsuz etkileri daha çabuk ve ağır yaşar; bu yüzden herhangi bir şüphe halinde derhâl tıbbi yardım şarttır.
Bebekler ve çocuklar, yaşlılar, kronik kalp ve akciğer hastalığı olanlar, hamileler, kapalı veya kötü havalandırılan ortamlarda çalışanlar, eski veya bakımı yapılmayan ısıtıcı kullananlar ve evcil hayvanlar daha riskli gruplar olarak görülür.
Zehirlenmelerin önüne geçebilmek için;
* Bacaların ve yakıcı cihazların düzenli olarak temizlenmesi ve bakımının yaptırılması,
* Baca boruları en kısa mesafeden bacaya bağlanması ve bacanın içine fazla girmemesi,
*Aspiratörler ile kombi ve şofbenlerin aynı bacaya bağlanmaması, bacalı şofbenlerin banyolara yerleştirilmemesi,
* Yakıtla çalışan ısıtıcılar ve cihazların bulunduğu alanlarda mutlaka menfez kullanılması, menfezlerin her ne sebeple olursa olsun asla kapatılmaması,
* Lodoslu havalarda bacalı ısıtıcıların kullanılmaması ya da ısıtıcının yandığı odada uyunmaması,
* Kapalı alanların sık sık havalandırılması,
* Uyumadan önce soba ve benzeri ısıtıcıların mutlaka söndürmesi,
* Karbonmonoksit dedektörü kullanılması hayati önem taşır.
Baş dönmesi, mide bulantısı ve halsizlik gibi belirtiler görüldüğünde, derhal temiz havaya çıkarak 112'yi arayın.
